بلاگ
سازوکار شرکتهای معتمد ارائهدهنده خدمات مالیاتی
سازوکار شرکتهای معتمد ارائهدهنده خدمات مالیاتی؛ نقش، وظایف و مبنای قانونی
با توسعه نظام مالیاتی الکترونیکی در ایران، فرآیند ثبت معاملات، صدور صورتحساب و ارسال اطلاعات مالیاتی به سمت یک ساختار کاملاً دیجیتال حرکت کرده است. سامانه مؤدیان و صورتحساب الکترونیکی یکی از مهمترین ارکان این تحول محسوب میشود. در این میان، شرکتهای معتمد ارائهدهنده خدمات مالیاتی بهعنوان مجموعههایی دارای مجوز، نقش واسط فنی و اجرایی میان مؤدیان و نظام مالیاتی کشور را ایفا میکنند.
هدف از ایجاد این شرکتها، کمک به مؤدیان برای اجرای صحیح تکالیف مربوط به سامانه مؤدیان، صدور و ارسال صورتحسابهای الکترونیکی، تأمین زیرساختهای فنی و ارائه آموزش و پشتیبانی است.
شرکت معتمد مالیاتی چیست؟
مطابق بند «چ» ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، شرکتهای معتمد ارائهکننده خدمات مالیاتی، اشخاص حقوقی دارای پروانه هستند که طبق ضوابط و دستورالعملهای سازمان امور مالیاتی، خدماتی مانند مشاوره و آموزش مؤدیان، نصب و پشتیبانی تجهیزات موردنیاز و خدمات مرتبط با صدور صورتحساب الکترونیکی را ارائه میکنند.
بنابراین شرکت معتمد مالیاتی، خودِ سازمان امور مالیاتی یا جایگزین مؤدی نیست؛ بلکه یک مجموعه دارای مجوز و تحت نظارت نظام مالیاتی است که بخشی از خدمات فنی و غیرحاکمیتی موردنیاز اجرای قانون را ارائه میدهد.
مبنای قانونی فعالیت شرکتهای معتمد
مهمترین مبنای قانونی فعالیت این شرکتها، ماده ۲۶ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان است.
بر اساس این ماده، سازمان امور مالیاتی میتواند برای مواردی از جمله:
- اطمینان از عملکرد صحیح مؤدیان در صدور صورتحساب الکترونیکی
- ثبت دقیق معاملات در سامانه مؤدیان
- اطمینان از انجام تکالیف قانونی مؤدیان
- آموزش مؤدیان
- ارائه مشاورههای فنی و غیرمالیاتی
- پشتیبانی و استانداردسازی تجهیزات
- دریافت برخی استعلامها و گزارشهای الکترونیکی پرداخت
از خدمات شرکتهای ایرانی معتمد ارائهدهنده خدمات مالیاتی استفاده کند.
در واقع، فلسفه ماده ۲۶ این است که تمام امور اجرایی و فنی نظام صورتحساب الکترونیکی الزاماً مستقیماً توسط سازمان امور مالیاتی انجام نشود و شرکتهای متخصص و دارای مجوز بتوانند این بخش از فرآیند را بر عهده بگیرند.
شرکت معتمد چگونه با مؤدی کار میکند؟
سازوکار را میتوان به شکل زیر خلاصه کرد:
مؤدی → شرکت معتمد → سامانه مؤدیان → سازمان امور مالیاتی
در یک فرآیند معمول، مؤدی ابتدا باید زیرساخت لازم برای صدور صورتحساب الکترونیکی را فراهم کند. شرکت معتمد میتواند در این مرحله خدمات فنی موردنیاز را ارائه کند.
این خدمات میتواند شامل:
- نصب و راهاندازی تجهیزات
- پیکربندی نرمافزار و تجهیزات
- ایجاد زیرساخت صدور صورتحساب الکترونیکی
- جمعآوری اطلاعات صورتحسابها
- ارسال اطلاعات به سامانه مؤدیان
- ارائه پشتیبانی
- آموزش کاربر
- ارائه مشاوره فنی و غیرمالیاتی
باشد. این موارد در آییننامه موضوع ماده ۲۶ نیز بهعنوان حوزههای خدمات شرکت معتمد پیشبینی شدهاند.
نقش شرکت معتمد در صدور صورتحساب الکترونیکی
یکی از مهمترین وظایف شرکتهای معتمد، کمک به اجرای فرآیند صورتحساب الکترونیکی است.
به زبان ساده، اطلاعات معامله باید مطابق الزامات سامانه مؤدیان ثبت و صورتحساب الکترونیکی مربوط به آن صادر شود. شرکت معتمد میتواند زیرساخت فنی این فرآیند را برای مؤدی فراهم کند.
به همین دلیل شرکت معتمد را میتوان یکی از حلقههای مهم زنجیره زیر دانست:
انجام معامله → ثبت اطلاعات → تولید صورتحساب الکترونیکی → ارسال اطلاعات → ثبت در سامانه مؤدیان
این فرآیند باعث میشود اطلاعات معاملات با ساختار استاندارد و قابل پردازش در اختیار سامانه مؤدیان قرار گیرد.
آیا شرکت معتمد جایگزین حسابدار یا مشاور مالیاتی است؟
خیر.
این نکته اهمیت زیادی دارد.
شرکت معتمد اساساً برای ارائه خدمات موضوع مجوز خود، بهخصوص خدمات فنی و اجرایی مرتبط با نظام صورتحساب الکترونیکی و سامانه مؤدیان، فعالیت میکند.
حتی در ماده ۲۶ صراحتاً از «مشاورههای فنی و غیرمالیاتی» صحبت شده است. بنابراین نباید نقش شرکت معتمد را با یک مؤسسه حسابداری، حسابرس یا مشاور مالیاتی یکسان دانست.
البته یک شرکت معتمد میتواند خدمات گستردهای در حوزه فناوری و پشتیبانی مالیاتی ارائه کند، اما حدود فعالیت آن باید در چارچوب مجوز و مقررات مربوطه باشد.
مسئولیت شرکت معتمد در قبال مؤدی
یکی از نکات مهم قانون، موضوع مسئولیت شرکت معتمد در برخی شرایط خاص است.
در قانون پیشبینی شده است که اگر برخی مؤدیان به دلیل شرایطی مانند ویژگیهای جسمی، منطقه جغرافیایی، سابقه مالیاتی یا کمبود زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری، توانایی کافی برای استفاده از پایانه فروشگاهی و سامانه مؤدیان نداشته باشند، شرکتهای معتمد میتوانند وظیفه آموزش، توانمندسازی، نصب و راهاندازی را بر عهده بگیرند.
در این حالت، قانون حتی مسئولیت و جرائم ناشی از عدم صدور صورتحساب الکترونیکی را در شرایط مقرر، متوجه شرکت معتمد میداند؛ البته کتمان درآمد توسط مؤدی از این مسئولیت مستثنی شده است.
این موضوع نشان میدهد که شرکت معتمد صرفاً یک شرکت نرمافزاری ساده نیست و در چارچوب قانونی، مسئولیتهایی نیز برای آن تعریف شده است.
تعرفه خدمات شرکتهای معتمد
موضوع تعرفه نیز در قانون پیشبینی شده است.
در تبصره الحاقی ماده ۲۶ مقرر شده است که تعرفه خدمات شرکتهای معتمد درخصوص صدور صورتحسابهای الکترونیکی مطابق تعرفه تعیینشده توسط شورای اقتصاد، از محل وصولیهای جاری مالیات بر ارزش افزوده پرداخت شود. همچنین برای این منظور سازوکار مالی مشخصی در خزانهداری کل کشور پیشبینی شده است.
این موضوع با سایر خدمات شرکت معتمد تفاوت دارد و باید میان تعرفه صدور صورتحساب الکترونیکی و تعرفه سایر خدمات قابل ارائه توسط شرکت معتمد تفکیک قائل شد.
نظارت بر شرکتهای معتمد چگونه انجام میشود؟
فعالیت شرکتهای معتمد بدون نظارت نیست.
مطابق ماده ۲۷ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، سازمان امور مالیاتی موظف است مرکز تنظیم مقررات مربوط به شرکتهای معتمد، استانداردها و مشخصات فنی نظام پایانههای فروشگاهی و صورتحساب الکترونیکی را ایجاد و مدیریت کند.
همچنین آییننامه ماده ۲۶ برای شرکتهای معتمد الزامات مشخصی در نظر گرفته است؛ از جمله:
- احراز صلاحیت
- دریافت مجوز فعالیت
- رعایت استانداردهای فنی
- رعایت الزامات امنیتی
- حفظ محرمانگی اطلاعات
- رعایت قرارداد استاندارد
- ارائه خدمات منصفانه به مؤدیان
- امکان بازرسی و ارزیابی عملکرد
بهعنوان مثال، اطلاعات مؤدیان که در اختیار شرکت معتمد قرار میگیرد، محرمانه است و شرکت معتمد حق استفاده تجاری یا غیرتجاری از این اطلاعات را خارج از چارچوب قانونی ندارد.
محرمانگی اطلاعات مؤدیان
یکی از حساسترین بخشهای فعالیت شرکتهای معتمد، دسترسی به اطلاعات مالی و معاملاتی مؤدیان است.
بر اساس آییننامه، اطلاعات مؤدیان در اختیار شرکت معتمد محرمانه محسوب میشود و شرکت موظف به رعایت الزامات محرمانگی است. همچنین شرکت معتمد حق استفاده مستقیم یا غیرمستقیم تجاری و غیرتجاری از اطلاعات سامانه مؤدیان را ندارد.
به همین دلیل، امنیت اطلاعات در کنار پایداری سرویس و دقت ارسال اطلاعات، یکی از ارکان اساسی فعالیت یک شرکت معتمد محسوب میشود.
تفاوت شرکت معتمد با سامانه مؤدیان
گاهی این دو مفهوم با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند.
سامانه مؤدیان زیرساخت حاکمیتی سازمان امور مالیاتی برای ثبت و مدیریت اطلاعات مربوط به مؤدیان و صورتحسابهای الکترونیکی است.
در مقابل، شرکت معتمد یک شخص حقوقی دارای مجوز است که بخشی از خدمات فنی و اجرایی موردنیاز مؤدیان را ارائه میدهد.
بنابراین:
| سامانه مؤدیان | شرکت معتمد |
|---|---|
| زیرساخت حاکمیتی | شرکت دارای مجوز |
| تحت مدیریت سازمان امور مالیاتی | تحت نظارت مقررات مالیاتی |
| محل ثبت و پردازش اطلاعات | ارائهدهنده خدمات فنی و اجرایی |
| مرجع نظام صورتحساب الکترونیکی | پشتیبان و مجری بخشی از فرآیند |
| وظیفه حاکمیتی | فعالیت غیرحاکمیتی در چارچوب مجوز |
جمعبندی
شرکتهای معتمد ارائهدهنده خدمات مالیاتی یکی از اجزای مهم اجرای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان هستند. این شرکتها با داشتن مجوز و فعالیت تحت نظارت نهادهای مربوط، بخشی از وظایف فنی و اجرایی موردنیاز مؤدیان را بر عهده میگیرند.
مبنای اصلی فعالیت آنها بند «چ» ماده ۱، ماده ۲۶ و ماده ۲۷ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان و همچنین آییننامه موضوع ماده ۲۶ است.
مهمترین خدمات آنها شامل راهاندازی و پشتیبانی زیرساخت صورتحساب الکترونیکی، ارسال و نگهداری اطلاعات، آموزش مؤدیان، مشاوره فنی، تأمین و استانداردسازی تجهیزات و برخی خدمات مرتبط با سامانه مؤدیان است.
در نتیجه، شرکت معتمد را میتوان پل فنی و اجرایی میان مؤدی و نظام مالیاتی الکترونیکی کشور دانست؛ پلی که هدف آن کاهش پیچیدگی اجرای تکالیف سامانه مؤدیان و افزایش دقت، امنیت و استانداردسازی فرآیند صدور و ارسال صورتحسابهای الکترونیکی است.